Дар марҳилаи муосири рушди забоншиносӣ таваҷҷуҳ ба омӯзиши мафҳумҳо (консептҳо) ҳамчун воҳидҳои асосии тафаккури инсонӣ ба таври назаррас афзудааст [1, с. 45]. Забон на танҳо воситаи муошират, балки механизми инъикос ва ташаккули ҷаҳонбинии инсон ба шумор меравад. Дар ҳамин замина таҳқиқи тарзи вербализатсияи мафҳумҳои универсалӣ аҳамияти махсус пайдо мекунад. Яке аз чунин мафҳумҳо мафҳуми child (кӯдак) мебошад, ки дар ҳамаи фарҳангҳо ва забонҳо мавқеи калидӣ дорад.
Мафҳуми child на танҳо давраи муайяни синнусолии ҳаёти инсонро ифода менамояд, балки маҷмӯи тасаввуроти иҷтимоӣ, арзишҳои фарҳангӣ ва муносибатҳои эҳсосиро дар бар мегирад. Аз ин рӯ, омӯзиши вербализатсияи он имкон медиҳад, ки хусусиятҳои тафаккури англисзабон ва муносибати ҷомеа ба кӯдак муайян карда шавад.
Мақсади мақолаи мазкур таҳлили хусусиятҳои асосии вербализатсияи мафҳуми child дар забони англисӣ дар сатҳҳои лексикӣ, фразеологӣ, грамматикӣ ва услубӣ мебошад.
Дар забоншиносии когнитивӣ мафҳум (консепт) ҳамчун воҳиди маънавии тафаккур муайян карда мешавад, ки натиҷаи таҷрибаи инфиродӣ ва иҷтимоии инсон мебошад [1, с. 52; 2, с. 18]. Ба ақидаи бисёре аз муҳаққиқон, мафҳумҳо тавассути забон шакл гирифта, дар шакли воҳидҳои лексикӣ, ибораҳо ва матнҳо вербализатсия мешаванд.
Вербализатсия раванди ифодаи мафҳуми зеҳнӣ тавассути воситаҳои забонӣ буда, метавонад шаклҳои гуногун дошта бошад. Он вобаста ба хусусиятҳои фарҳангӣ ва иҷтимоии ҷомеа тағйир меёбад. Аз ин лиҳоз, омӯзиши мафҳуми child дар забони англисӣ имкони муайян кардани вижагиҳои фарҳангии ҷомеаи англисзабонро фароҳам меорад.
Мафҳуми child ба гурӯҳи мафҳумҳои универсалӣ тааллуқ дорад, зеро дар ҳамаи забонҳо мавҷуд аст [3, с. 21]. Аммо мазмун ва арзёбии он метавонад вобаста ба фарҳанг тағйир ёбад. Дар забони англисӣ child пеш аз ҳама ҳамчун шахсе фаҳмида мешавад, ки дар марҳилаи ибтидоии инкишофи ҷисмонӣ ва равонӣ қарор дорад.
Ҳамзамон, дар тафаккури англисзабон кӯдак рамзи бегуноҳӣ, покӣ, ростқавлӣ ва вобастагӣ мебошад. Ин хусусиятҳо дар бисёр матнҳои адабӣ, фолклорӣ ва оммавӣ инъикос ёфтаанд. Аз ин рӯ, мафҳуми child дорои сохтори бисёрқабатаи маъноӣ мебошад.
Яке аз роҳҳои асосии вербализатсияи мафҳуми child истифодаи воҳидҳои лексикӣ мебошад, ки дар тадқиқоти забоншиносии когнитивӣ васеъ баррасӣ шудааст [4, с. 112]. Дар забони англисӣ як қатор калимаҳо мавҷуданд, ки ҷанбаҳои гуногуни ин мафҳумро ифода мекунанд: child, baby, infant, toddler, kid, minor.
Калимаи child воҳиди нейтралӣ буда, бештар дар услуби расмӣ ва илмӣ истифода мешавад. Kid бошад, хусусияти гуфтугӯӣ дошта, муносибати ғайрирасмӣ ва эҳсосиро ифода мекунад. Калимаҳои infant ва toddler бештар дар матнҳои тиббӣ ва илмӣ ба кор мераванд ва ба синну соли мушаххас ишора мекунанд.
Ин гуногунрангии лексикӣ нишон медиҳад, ки мафҳуми child дар забони англисӣ дорои сохтори мураккаб ва серқабат мебошад.
Мафҳуми child дар забони англисӣ тавассути ибораҳои фразеологӣ низ васеъ вербализатсия мешавад, зеро фразеологизмҳо инъикосгари арзёбиҳои фарҳангӣ мебошанд [3, с. 67]. Ибораҳое чун child’s play маънои «кори бисёр осон»-ро ифода намуда, кӯдакро бо соддагӣ ва осонӣ мепайванданд. Ибораи like a child рафтори беғаш ва соддалавҳонаро нишон медиҳад.
Фразеологизмҳои марбут ба кӯдак аксаран хусусияти арзёбикунанда доранд ва муносибати ҷомеаро ба рафтори инсон ифода мекунанд. Ин далел нишон медиҳад, ки мафҳуми child дар сатҳи фразеологӣ бештар ҳамчун меъёри муқоисавӣ истифода мешавад.
Дар сатҳи грамматикӣ мафҳуми child бо истифодаи сифатҳои арзёбикунанда (little, innocent, helpless) ва шаклҳои хурдкунанда ифода меёбад. Ин гуна сохторҳо муносибати эҳсосии сухангӯро нисбат ба кӯдак нишон медиҳанд.
Аз ҷиҳати услубӣ, калимаи child дар матнҳои адабӣ аксаран бо тобиши мусбат истифода мешавад, дар ҳоле ки дар матнҳои расмӣ ва ҳуқуқӣ он маънои дақиқ ва маҳдуд дорад. Масалан, дар қонунгузорӣ child шахсеро ифода мекунад, ки ба синни қонунӣ нарасидааст.
Дар ташаккули образи кӯдак адабиёти англисӣ саҳми калон дорад. Дар асарҳои классикӣ кӯдак аксаран ҳамчун қаҳрамони бегуноҳ ва қурбонии ҷомеа тасвир мешавад. Ин образҳо ба мустаҳкам шудани мафҳуми child ҳамчун рамзи покӣ ва ростқавлӣ мусоидат намудаанд.
Дар натиҷаи таҳқиқ муайян гардид, ки мафҳуми child дар забони англисӣ дорои хусусиятҳои мураккаби маъноӣ буда, тавассути воситаҳои гуногуни забонӣ вербализатсия мешавад. Он на танҳо синну сол, балки арзишҳои иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва эҳсосиро низ дар бар мегирад. Омӯзиши ин мафҳум барои фаҳмиши робитаи забон, тафаккур ва фарҳанг аҳамияти назаррас дорад.
.png&w=640&q=75)
